INZICHT IN HOARDING OF DWANGMATIGE VERZAMELWOEDE

 

ALS ELK VOORWERP EEN BIJZONDERE EMOTIONELE WAARDE KRIJGT

 

Er zijn huurders die letterlijk alles bijhouden, mensen die op gevaar van eigen leven in een kledingcontainer kruipen om er oude kleding uit te halen. Het kan maar eens van pas komen. Dit is verzamelwoede of hoarding. Woonwoord sprak met psychiatrisch verpleegster Marita Steegen. Zij volgde in Nederland een gespecialiseerde opleiding over verzamelwoede, sinds kort erkend als een psychische aandoening.



Wat houdt dwangmatige verzamelwoede precies in?

 

Mensen die lijden aan dwangmatige verzamelwoede kunnen moeilijk afstand nemen van voorwerpen. Als ze dat toch doen, leidt dat tot angsten. Het spreekt voor zich dat de symptomen ernstige rotzooi in de woning opleveren. Mensen met verzamelwoede lijden ernstig en functioneren moeilijk.

 

Marita illustreert het verschil tussen verzamelen en pathologische verzamelwoede aan de hand van een voorbeeld: “Een postzegelverzamelaar ruilt zijn dubbele exemplaren, terwijl een hoarder er geen afstand van kan doen. De eerste zal een deel van zijn verzameling van de hand doen als hij kleiner gaat wonen, de hoarder is daartoe niet in staat.” Mensen die pathologisch verzamelen, houden letterlijk alles bij.

 

 

Marita: “Ooit kwam ik bij een cliënt die zelfs de kruimels van een chocoladebroodje bijhield.” Mensen die pathologisch verzamelen sluiten zich af en mijden bezoek, omdat ze zelf beseffen dat hun verzamelwoede dwangmatig is. Ze willen hier liever niet op aangesproken worden, want dan bestaat de kans dat ze overhaald worden om afstand te doen van voorwerpen en dat veroorzaakt bij hen stress of angsten.

 

Over welke cijfers of profielen gaat het?

 

Uit Nederlandse cijfers over hoarding blijkt dat het aantal mensen dat lijdt aan hoarding in Nederland bijna verdubbeld is van 45.000 meldingen in 2013 tot 85.000 in 2017. Die toename heeft twee oorzaken. In de eerste plaats staat Nederland verder met de vermaatschappelijking van de zorg en komen hulpverleners meer aan huis waar ze met verzamelwoede geconfronteerd worden. Daarnaast maken buren sneller melding van problemen.

 

 

“De vraag stelt zich dus of het fenomeen effectief meer voorkomt of dat er gewoon meer over geweten is. Wat vaststaat, is dat het om een grote groep mensen gaat die nood hebben aan begeleiding.”
Marita Steegen, psychiatrisch verpleegster

 

 

 

Mensen met hoarding hebben een psychisch probleem, maar de praktijk in Nederland leert dat ze vaak ook kampen met relatieproblemen, verslaving, financiële problemen, werkloosheid of een gebrek aan een zinnige daginvulling. Dwangmatige verzamelwoede komt ook vaak voor bij mensen met dementie of met een verstandelijke beperking.

 

Marita: “In 23% van de gevallen treedt de verzamelwoede pas op als de mensen ouder zijn dan 40. Hoarding komt opvallend veel voor bij vrouwen van boven de 60. In die gevallen is er vaak een link met beginnende dementie. Als hoarding gepaard gaat met cognitief verval en zelfverwaarlozing overlijdt de helft van de mensen binnen de vijf jaar. Cliënten met hoarding hebben aandachtsproblemen en 25% van de mensen steelt ook.”

 

 

Wat kan je doen voor bewoners met verzamelwoede?

 

Hoarding is zeer moeilijk op te lossen door deze drie redenen.

 

De eerste is de sentimentele waarde. Daarachter zit de redenering dat als je iets wegdoet, ook de herinnering die erachter zit, zal verdwijnen. Het is alsof een foto van een dierbare overledene het enige middel is om nog aan die persoon te denken.

 

Een tweede reden is dat hoarders sterk bezig zijn met de potentiële waarde van een voorwerp. Iemand met verzamelwoede denkt altijd dat hij ieder voorwerp nog wel zal kunnen gebruiken.

 

Marita: “De dame met de kruimels van het chocoladebroodje dacht dat de kat die nog wel zou kunnen opeten.”

 

Een derde reden die een oplossing bemoeilijkt, is de esthetische of intrinsieke waarde van een voorwerp: als je een voorwerp wegneemt dan voelt een hoarder dat aan alsof je een deel van zijn persoon hebt weggenomen.

 

Het volstaat ook niet om de woning op te ruimen, mensen met dwangmatige verzamelwoede hebben veel kans om te hervallen. Daarom is nazorg erg belangrijk.

 

 

Hoe helpen ze in Nederland mensen met verzamelwoede?

 

Ze gaan uit van een multidisciplinaire aanpak. Het is de gemeente die de verantwoordelijkheid neemt voor de opvolging en de remediëring van hoarding. In Nederland heeft bestuurlijk recht voorrang op de privacy. Als de hulpverlening niet binnen raakt bij de hoarder, kan de burgemeester zorgen voor een rechterlijke machtiging om toch toegang te krijgen tot de woning. Ook de inbreng van de brandweer is erg belangrijk: woningen van hoarders zijn vaak niet in orde qua brandveiligheid. Zo moet er bijvoorbeeld overal een doorgang zijn van minimaal 90 cm breedte. Brandveiligheid is de kapstok bij uitstek om op te treden tegen mensen met compulsieve verzameldrang. Daarna werken ze via drie verschillende scenario’s.

 

 

“Het volstaat niet om de woning op te ruimen. Mensen met een dwangmatige verzamelwoede hebben veel kans om te hervallen. Daarom is nazorg erg belangrijk.”
Marita Steegen, psychiatrisch verpleegster

 

 

Marita: “Ofwel is er geen gevaar voor de veiligheid en nemen hulpverleners de zaak over. Een tweede mogelijkheid is dat er gevaar dreigt, maar zonder dat een dringende tussenkomst noodzakelijk is. In dat geval wordt een brede samenwerking opgezet met de cliënt en alle mogelijke andere actoren. Die partijen overleggen dan samen over de aanpak en over de termijn waarop ze resultaat willen zien. Het derde scenario ontvouwt zich als er spoedeisend gevaar is voor de veiligheid. Dan werken ze zoals in het tweede scenario, maar gaat alles veel vlugger.

 

Als er een opruiming moet komen, moet de cliënt ergens anders wonen: bij familie, in een vakantiewoning of bij een opvanginitiatief. De huurder staat dan zijn sleutels af voor de duur van de opruiming.

 

De hulpverleners doen zoveel mogelijk in samenwerking met de cliënt tenzij de veiligheid dringend in gevaar is. Ze geven de hoarder zelf de kans om op te ruimen en ze spreken samen een termijn af tegen wanneer de woning volledig opgeruimd moet zijn.”

 

Hoe beperk je de kans op herval?

 

Nazorg moet de aandoening in de toekomst binnen de perken houden. Marita: “Ik heb een cliënt waar opgeruimd is. Als ik daar nu op bezoek kom, dan lijkt haar huis perfect gewoon. Als je echter een kast opent dan staat die vol met poetsproducten en dit doorheen heel het huis. We houden dit binnen de perken doordat ik letterlijk op regelmatige basis kasten open en met haar afspreek dat ze nooit meer dan vijf exemplaren van elk poetsproduct in huis mag hebben.”

 

Zijn er varianten of types in verzamelwoede?

 

Marita: “Er is een nieuwe vorm van hoarding die onzichtbaar is: digitale hoarding. Mensen die dwangmatig informatie verzamelen en die opslaan op allerlei harde schijven. Aan de woning is niks te zien, maar die mensen zijn oververmoeid, extra prikkelbaar en presteren minder op het werk. Het is een vorm van virtuele hoarding, maar daarom niet minder erg en dus nog minder goed opspoorbaar en behandelbaar.”

 

 

Tekst: Gerd De Keyser, coördinator Wonen-Welzijn

Foto’s: Jan Loeman

 

WAT KAN JE DOEN ALS JE TE MAKEN HEBT MET EEN BEWONER DIE LIJDT AAN VERZAMELWOEDE?

  • Werk samen met andere actoren. Alleen kan je hoarding niet aanpakken.
  • De kans op hervallen is groot, opruimen alleen helpt dus niet. Besteed veel aandacht aan nazorg.
  • Zeg nooit wat weg moet maar laat de hoarder ontdekken wat hij echt nodig heeft. Verwacht niet dat hoarders verder zullen redeneren en hierna spontaan afstand zullen nemen van niet-noodzakelijke voorwerpen.
  • Werk met verschillende kleuren: een kleur voor wat weg mag, een andere voor wat zeker moet behouden worden en een derde voor de zaken waarover hij twijfelt. Wat weg mag, zullen hoarders zelden spontaan wegdoen.
  • Ga niet in discussie, maar zoek naar een motivatie om actie te ondernemen. Bv. na het opruimen van een kamer kunnen de kleinkinderen op bezoek komen.
  • Respecteer de bewoner, besef dat jij te gast bent in zijn woning.
  • Spiegel het taalgebruik van de bewoner: heb het nooit over rotzooi maar eerder over spullen of zelfs schatten (zoals hoarders hun verzameling zelf noemen).
  • Benoem wat je ziet, maar vel geen oordeel. Zeg “Ik zie dat je keuken volstaat” en niet “Je kan niet koken door al de rommel”.
  • Ga niet mee in de emoties van de hoarder. Ze vormen enkel een afleidingsmanoeuvre en beletten jou om het te hebben over de reden waarom je op bezoek komt: opruimen