WARMTENET IN KURINGEN

 

CORDIUM KIEST VOOR INNOVATIE

 

De sociale huisvestingsmaatschappij Cordium trok bij haar project in Kuringen de kaart van innovatie: ze koos ervoor om de woningen te verwarmen via een gemeenschappelijk warmtenet in plaats van met individuele verwarmingsinstallaties. Wat is zo’n warmtenet en hoe werkt het? Woonwoord legde zijn oor te luisteren bij Alain Bielen, directeur van Cordium en Frank Louwet, architect bij Cordium en bezieler van het project.

 

Een warmtenet is een ondergrondse circulatieleiding, gekoppeld aan een warmtebron, die alle aangesloten woningen verwarmt. Deze woningen hebben dus geen individuele verwarmingsketel meer. Warmtenetten zijn niet nieuw, maar raakten in het verleden in onbruik door lekken en technische moeilijkheden. Door de nieuwe materialen van tegenwoordig en vooral het erg duurzame karakter van de techniek, zijn warmtenetten aan een nieuwe opmars bezig.

 

 

Cordium legde een warmtenet aan in een wijk in Kuringen. Hoe ontstond het idee voor dit project?

 

Alain: “De plannen voor de wijk in de Broeker Winningstraat in Kuringen waren zo goed als klaar wanneer het idee ontstond om mee te dingen naar een Europese subsidie voor de aanleg van warmtenetwerken. De vernieuwing van de wijk bestond uit drie fasen: een project via Wonen-Welzijn van 28 appartementen (oorspronkelijk de derde fase), een fase met huurappartementen (fase twee) en een fase met huurwoningen (fase één).

 

Omwille van de tijdsdruk die we hadden in het Wonen-Welzijnproject, besloten we daarmee te starten en in het Europese proefproject te stappen met een mininetwerk tussen deze 28 appartementen.

 

Het proefproject liep gedurende vier jaar tot oktober 2017.”

 

Maar het stopte niet bij de 28 appartementen?

 

Alain: “Nee, klopt. De projectadviseur van de Europese Commissie zei ons dat we een prachtig project hadden opgeleverd, maar dat het niet af was. Hij vond dat we ook de twee andere fasen in de wijk moesten aansluiten op het warmtenet. Dat idee bleef in ons achterhoofd spelen, ook al betekent de aanleg van zo’n warmtenet een serieuze uitdaging voor een sociale huisvestingsmaatschappij.”

 

Frank: “De warmtekrachtkoppeling (WKK) die we installeerden in de eerste 28 appartementen wekte te veel elektriciteit op. We gebruikten al zoveel mogelijk van die elektriciteit voor de liften, de verlichting van gangen, garages en gemeenschappelijke ruimten, maar hadden nog altijd energie over. Toen kwam het idee om een leiding te voorzien van fase 3 naar fase 2 om daar de warmtepomp te voeden. Omdat we dan toch een sleuf moesten graven, hebben we naast elektriciteitskabels onmiddellijk ook cv-leidingen voorzien om de gebouwen te kunnen verbinden.”

 

 

 

“Om een warmtenet optimaal te laten renderen, moet je starten met het ontwerp en de installatie van het warmtenet en pas nadien de woningen ontwerpen.”
Alain Bielen, directeur van Cordium

 

 

 

Welke voordelen biedt een warmtenet ten opzichte van individuele verwarmingsinstallaties?

 

Frank: “Een erg groot voordeel zijn de lagere onderhoudskosten. De kostprijs voor het onderhoud van individuele installaties bedraagt voor onze huurwoningen.het dubbele van het onderhoud bij een particulier. De grootste kost is niet het onderhoud zelf, maar wel de spreiding door afwezigheid van de huurders. Wanneer een onderhoudsfirma niet bij iedere huurder apart moet langsgaan, maar enkel de centrale stookplaats moet onderhouden, daalt die kost aanzienlijk.

 

Ook het lagere energieverbruik is uiteraard een groot voordeel. Doordat er geen individuele installaties zijn, zakt het geïnstalleerde vermogen met 40% op 70 wooneenheden. Niet iedere woning heeft het maximale vermogen nodig: met een centrale installatie beperk je het verlies aan energie. Voor de huurders betekent dit een kostenbesparing van 20 à 25% ten opzichte van een traditioneel systeem. Omdat we volop bezig zijn met de optimalisatie van het systeem, zal de besparing in de toekomst nog toenemen.

 

Een derde groot voordeel is dat er geen gasleidingen meer lopen in de woningen. In het verleden hadden we een aantal problemen met huurders die zelf begonnen te bricoleren. Om de veiligheid optimaal te garanderen, weren we sinds een aantal jaren alle gasleidingen uit onze woningen. Ook koken gebeurt overal op elektriciteit.”

 

 

 

“Het energieverbruik ligt bij een warmtenet een pak lager dan bij een klassiek individueel systeem. Daarnaast besparen we ook ongeveer 16,5 ton CO2 per jaar.”
Frank Louwet, architect bij Cordium

 

 

 

Hoe scoort het warmtenet op het vlak van duurzaamheid?

 

Frank: “Zoals gezegd, ligt het energieverbruik een pak lager dan bij een klassiek individueel systeem. Daarnaast besparen we ook ongeveer 16,5 ton CO2 per jaar.”

 

Heeft het gebruik van een warmtenet soms nadelen? En kan je tips geven aan andere maatschappijen die met een gelijkaardig project willen starten?

Alain: “In het gebruik van een warmtenet zien we alleen maar voordelen. Maar het concrete project in Kuringen hadden we zeker efficiënter kunnen aanpakken. Toen het idee kwam om een warmtenet te installeren, waren de drie fasen van het project al aanbestedingsklaar. We zijn dus vertrokken van het bestaande ontwerp van de woningen en hebben het warmtenet daar ingepast. Om een warmtenet optimaal te laten renderen, moet je eigenlijk omgekeerd te werk gaan: je start met het ontwerp en de installatie van je warmtenet en gaat pas nadien de woningen ontwerpen.”

 

Frank: “Doordat we omgekeerd te werk zijn gegaan, was de inplanting van de woningen niet optimaal en moesten we veel meer leidingen voorzien om de ketelhuizen met elkaar te verbinden. Nu ging 150.000 euro budget naar ondergrondse leidingen. Bij een optimaal ontwerp hadden we die kost kunnen halveren.” Alain: “Ook het feit dat we het project in drie fasen hebben gerealiseerd, had bepaalde nadelen. Iedere fase was een aparte overheidsopdracht, uitgevoerd door een andere aannemer. Dat betekent ook dat het sturingssysteem van de verwarmingsinstallatie bij iedere fase verschilt. Er zijn dus drie systemen voor de afrekening van de energiekosten. Om het verbruik van iedere huurder correct te kunnen uitlezen en factureren, moesten we software laten ontwikkelen die kan ‘communiceren’ met deze drie systemen. Als je eerst een aparte opdracht uitschrijft voor de aanleg van het warmtenet en nadien de woningen bouwt, beperk je het aantal partners en verloopt de coördinatie veel soepeler.”

 

 

“Binnenkort installeren we bij wijze van experiment een windturbine op een van de appartementsgebouwen.”
Alain Bielen, directeur van Cordium

 

 

 

Innovatie kost geld: hoe ziet de financiering van dit  project  eruit?

 

Alain: “De financiering van dit project gaat uit van een verdienmodel: de meerkost die het warmtenet met zich meebrengt, kunnen we via de verkoop van warmte terugverdienen op 6 à 7 jaar. We zitten met het project 653.000 euro boven het FS3-plafond. Daarvan konden we ongeveer 360.000 euro financieren met subsidies en energiecertificaten.

 

De meerkost die dan nog overblijft, bedraagt ongeveer 300.000 euro.” Frank: “Voor de huurders hanteerden we het principe ‘niet meer dan anders’. Twee externe partners berekenden voor ons wat het verschil zou zijn voor de huurders tussen de kosten bij installatie van een individuele hoogrendementsgaswandketel en de kosten met een warmtenet. De huurders mochten in geen geval meer betalen dan bij een individuele installatie.”

 

Hebben jullie nog plannen om het project uit te breiden?

 

Frank: “In het najaar van 2019 starten we met twee vervolgprojecten, waarvoor we ook Europese subsidies krijgen. In het project Interconnect wil men een digitale omgeving bouwen waarin systemen meer met elkaar samenwerken. Het flexibele gedrag van huurders vormt een troef om vraag en aanbod van energie op elkaar af te stemmen. Wij creëren daarbij een testomgeving. Daarnaast is er het project ‘Excess’ waarmee we de sturing van het warmtenet willen optimaliseren. We willen ook bekijken of we de overschot aan warmte in de zomer kunnen stockeren in buffervaten onder de grond om ze in de winter te gebruiken.”

 

Alain: “Binnenkort installeren we bij wijze van experiment een windturbine op een van de appartementsgebouwen. We bekijken ook de mogelijkheid om zonnepanelen te installeren op de woningen, in combinatie met een wijkbatterij. Zo belasten we het algemene elektriciteitsnet niet, maar houden we de opgewekte stroom bij voor de daluren of bewolkte dagen.”

 

Staan er nieuwe projecten met een warmtenet op stapel?

 

Alain: “We hebben in andere projecten de nodige voorzorgsmaatregelen genomen om een warmtenet te kunnen toepassen, maar we hebben het tot hier toe nog niet gedaan. Het is ook erg moeilijk om een studiebureau te vinden dat een warmtenet wil uitwerken. De techniek is te weinig gekend bij ingenieurs.”

 

Tekst: Elsie Luppens, adjunct van het diensthoofd

Foto’s: Thomas De Boever