ONDERZOEK ARCHITECTUURWIJZER EN PROVINCIE LIMBURG

 

HET LEVEN ZOALS HET IS IN VIER SOCIALE WIJKEN


Architectuurwijzer (AW) en de provincie Limburg sloegen de handen in elkaar voor een bijzonder onderzoek in vier Limburgse wijken. Volgens hen was er nood aan een frisse kijk op sociale huisvesting die de relatie blootlegt tussen het alledaagse leven van de bewoners in de wijk en de concrete inrichting van de gebouwen en de omgeving.
 
Architect-stedenbouwkundige Peggy Totté van Architectuurwijzer en antropologe Ruth Soenen van Simply Community gingen op pad in de wijken. De selectie van de te onderzoeken wijken gebeurde door het Limburgs Woonplatform in samenspraak met de provinciale dienst Wonen en de huisvestingsmaatschappijen. Peggy en Ruth vertellen over hun rapport aan Woonwoord.
 
Peggy vertelt wat voor onderzoek ze precies deden. “Ruth en ik hebben de vier wijken zowel ruimtelijk als sociaal verkend. We hebben door de wijk gewandeld en goed rondgekeken. Vervolgens zijn we aan tafel gegaan met alle betrokken lokale professionals van de wijk, waarin we al veel leerden over het functioneren van de wijken. Daarnaast hebben we vijf huisbezoeken per wijk afgelegd.
Tijdens deze bezoeken namen we een uur de tijd om met de bewoners te praten over hun dagelijkse beleving van de wijk. Het waren gesprekken over ‘het leven zoals het is’ waar Ruth vervolgens interessante antropologische inzichten uit afleidde. Ik vulde aan met mijn ruimtelijke analyse van de wijk.”

 

Ruth Soenen
antropologe, Simply Community
 


Een onderzoek, verschillende aanleidingen


Ruth en Peggy vertellen  dat de aanleiding in elke wijk heel verschillend was. Ter Hilst in Hasselt kampt al lang met een slecht imago en de SHM Hacosi wil hier graag aan werken. In Nieuw Sledderlo hebben de SHM Nieuw Dak en de stad Genk de afgelopen jaren veel inspanningen geleverd. Enkele galerijflats waren al vervangen door nieuwbouwappartementen. Zij wilden graag weten of de nieuwbouw een meerwaarde was voor de bewoners en de wijk.

 

De Standaard

 

In De Standaard in Houthalen wil de SHM Kempisch Tehuis alle bungalows in het centrale groen gebied slopen, maar ze zijn nog zoekende naar de geschikte nieuwe woonvorm op deze plek. In de wijk Schoonbeek in Bilzen overweegt de SHM Cordium om appartementen te vervangen door nieuwbouw.
 
Peggy: “Tot op vandaag werken de sociale huisvestingsmaatschappijen zoals een projectontwikkelaar of bouwpromotor. Er wordt een behoefte aan nieuwbouw of vervangingsbouw vastgesteld en ze bouwen volgens de goede ruimtelijke ordening. In vele gevallen betekent dit dat er op bestaande locaties verder verdicht wordt met nieuwbouwappartementen. Er wordt dus vertrokken vanuit een ‘ruimtelijke’ behoefte aan meer sociale huisvesting, maar met te weinig idee van de sociale context.”

 

Schoonbeek

 

Aanvullende antropologische blik


In deze vier wijken was daarom de aanvullende blik van een antropologe wel bijzonder. Ruth: “We luisteren naar mensen en analyseren de informatie die we krijgen op een bijzondere manier. Dat is eigenlijk in het kort wat een antropoloog doet.” Specifiek voor de sociale wijken komt ze tot de conclusie dat de eigen woning voor de bewoners veel belangrijker is dan de wijk. “Zij denken in termen van de eigen woning en minder in termen van de wijk. Ook privacy speelt dus een enorme rol in de tevredenheid over de eigen woning. Het is daarom belangrijk om in elk appartementsgebouw ook voldoende aandacht te besteden aan bijvoorbeeld geluidsisolatie tussen de units.”


Ruth heeft in de gesprekken opgemerkt dat de impact van de sociale huisvesting op de bewoners enorm is en dat SHM’s dat al eens onderschatten. “Na mijn gesprekken had ik de indruk dat SHM’s meer kansen kunnen benutten. Mensen als onderhoudstechnici kunnen ook op sociaal gebied een grote rol spelen. Dat is zeker een kans. Ik denk bijvoorbeeld aan doe-het-zelf-activiteiten die mensen zouden kunnen bij elkaar brengen en die de band tussen een SHM en haar klanten zouden kunnen versterken.”

 

Nieuw Sledderlo

 

Meer dan wonen in een wijk


We hebben het dan over voorzieningen in wijken. Veel sociale wijken hebben slechts  één functie, de woonfunctie. Hoe breng je andere voorzieningen in wijken? Peggy: “Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Net zoals vele andere woonwijken in Vlaanderen, is het geen evidentie om andere niet-wonenfuncties te implementeren in de wijken. We zijn nu eenmaal geëvolueerd naar een nederzettingsstructuur of een ruimtelijke planning waarin verweving van functies eerder uitzondering dan norm is. Waar mogelijk en haalbaar, pleiten we effectief voor het inbrengen van enkele voorzieningen. Het zou fantastisch zijn om in sommige wijken een bakker of kleine supermarkt te introduceren. Maar, er is ook nog de economische realiteit. Zal dit wel rendabel zijn? Zijn de verkoopsprijzen afgestemd op de portemonnee van de bewoners?”


Ruth benadrukt dat het belangrijk is om in een wijk voorzieningen te hebben waar mensen elkaar spontaan kunnen ontmoeten zoals dat gebeurt in een hondenwei of aan de schoolpoort. Dat zijn plekken waar mensen vooraf weten dat ze daar zeker anderen gaan ontmoeten. Zij heeft het in dat opzicht over de levendige picknickscène in Nieuw Sledderlo, die een lokaal aanknopingspunt kan vormen om de wijk ook aantrekkelijk te maken voor buitenstaanders.

 

Peggy Totté,
Architect-stedenbouwkundige, Architectuurwijzer

 

Sociaal werk nieuwe stijl


Ruth pleit ook voor een nieuwe wind in het sociaal basiswerk, dat afstapt van enkel en alleen emancipatorisch werken met zwakkere groepen. “Sociaal werk nieuwe stijl moet inzetten op thema’s die de lokale diversiteit meer benutten met blijvende aandacht voor de meest kwetsbaren. Het werken met mensen die behoren tot diverse sociale en etnisch-culturele groepen verloopt best druppelsgewijs en via kleinschalige projecten. In dergelijke creatie van nieuwe groepsformaties kunnen scheidingslijnen tussen socio-culturele groepen doorkruist worden. Een sociaal huurder kan bijvoorbeeld ontzettend goed fietsen herstellen en kan een jurist en tevens wielertoerist uit de nood helpen tijdens een fietstocht doorheen een Limburgse sociale woonwijk. Mensen laten kennismaken met elkaar vanuit andere rollen dan enkel hun brede publieke identiteit kan voor een nieuwe sociale dynamiek zorgen.


Ruth heeft het dan over een sociale mix. “Sociale mix is mogelijk, maar moet in zijn volle complexiteit gezien worden. Het volstaat niet om sociale huur, particuliere huur, sociale eigendom en particuliere eigendom als het ware naast elkaar te gooien op een lap grond. Een echte sociale mix moet gepaard gaan met een sociaal masterplan dat het ook heeft over samenleven, over een genuanceerde kijk op privacy en openbaar domein en de samenhang tussen beide. Bij het plannen van wijken mogen we dus niet alleen denken vanuit de stenen maar ook vanuit de mensen.”

 

Ter Hilst

 

En nu?


Peggy: “De sociaal-ruimtelijke analyse van de vier wijken is afgerond en voor de buitenstaander samengevat in ons rapport. De betrokken SHM’s gaan er elk op hun eigen manier mee verder. In hun toekomstplannen voor de wijken houden ze er rekening mee. In sommige wijken zal op korte termijn een masterplan opgemaakt worden. Bij de opmaak van dit masterplan vragen ze dan om ook een sociaal deskundige te betrekken. Daarnaast hopen wij vanuit Architectuurwijzer ook verder rond dit thema te kunnen werken, maar dit is uiteraard afhankelijk van beschikbare budgetten. Elk nieuw onderzoek van een andere wijk in Vlaanderen kan een interessante toevoeging zijn aan de opgebouwde kennis en ervaring, die vervolgens ook met de andere SHM’s kan gedeeld worden.
Bovendien lijkt het ons vanuit Architectuurwijzer belangrijk om de goede voorbeelden van sociale huisvesting meer en meer in de kijker te zetten en daar te onderzoeken wat die wijken net succesvol maakt.”

 

Meer informatie?
Je kunt het onderzoeksrapport downloaden op architectuurwijzer.be/sociale-huisvesting-anders-bekeken

 

Tekst: Gerd De Keyser, coördinator Wonen-Welzijn
Foto's: Steven Massart, Peggy Totté en Karen Van Der Biest

 

Reactie van Dominique Vrancken, directeur Hacosi

De cultureel-ruimtelijke analyse was voor Hacosi in alle opzichten positief. Zeker de combinatie van zowel antropologische als ruimtelijke aspecten die vanuit meerdere invalshoeken werden bekeken, is echt een meerwaarde gebleken. Een aantal bevindingen die uit de analyse naar boven kwamen, waren zeker nieuw voor ons. Voor andere was er wel een vermoeden, maar zekerheid hierover hadden we niet altijd. De kijk hierop van Ruth en Peggy, mede door hun ervaring, bevestigde dit wel.

 

Hun bevindingen en conclusies waren voor onze raad van bestuur heel nuttig om in te zien dat voor de verbetering van de leefbaarheid van de wijk er naast de lopende, voornamelijk mensgerichte acties een structurele aanpak nodig is die betrekking heeft op verschillende vlakken. Het verwezenlijken van  een gezondere sociale mix van sociale en reguliere huisvesting, vervangingsbouw van bestaande sociale huurwooneenheden, ruimtelijke inrichting van de omgeving en infrastructuur, aanbod van lokale voorzieningen … zijn enkele voorbeelden hiervan. De raad besliste daarom om in overleg met de partners een masterplan op te stellen dat een gedragen visie zal weergeven en de basis zal vormen voor concrete projecten.