VOOR & NA

 

KERKGEBOUW INGEWIJD TOT SOCIALE WONINGEN

 


Schoolgebouwen, gemeentehuizen, kloosters, vierkanthoeves, kazernes, rusthuizen, … allemaal zijn ze al eens herbestemd tot sociale woningen. Een kerkgebouw was hier nog niet bij. Met de herbestemming van de Sint-Janskerk zorgt De Molse Bouwmaatschappij voor een primeur in Vlaanderen.


De herbestemming van kerken tot sociale woningen: het lijkt een niet vanzelfsprekende invulling qua programma. Al zeker niet wanneer je je het traditionele beeld met kerktoren, hoog middenschip, koor en zijbeuken voor ogen houdt.

 

De Molse Bouwmaatschappij kreeg het ontwijde gebouw in 2017 aangeboden van de plaatselijke kerkfabriek. Sinds 2014 deed het gebouw niet langer dienst als kerk en was het onder meer in gebruik door een lokale theatervereniging. De kerkfabriek was de idee van extra sociale woningen in Balen genegen, de Molse Bouwmaatschappij is er pas actief sinds 2000. De SHM kreeg het gebouw zo voor 50 jaar in erfpacht, waardoor de verwervingskost laag bleef.

 

Na

 

Modern kerkgebouw


Het moderne kerkgebouw dateert uit de vroege jaren zeventig en was vrij uniek qua opvatting. Zij werd ontworpen door Paul Neefs (1933-2009), een exponent van de ‘Turnhoutse school’ – een groep naoorlogse modernistische architecten, die Turnhout en omstreken op de architecturale kaart zette. Zijn werk sluit dicht bij het modernisme aan, met vaak geometrisch uitgewerkte plattegronden, een sober materiaalgebruik en strakke details. Zo is het gebouw opgevat als een doos met een halve achthoek als grondplan en een vooruitgeschoven rechthoekig ingangsportaal. De materialisering bestaat uit een betonskelet, ingevuld met vlakken uit metselwerk en een register grote lichtopeningen.

 

Ombouw tot 13 appartementen


Het ontwerp voor de nieuwe invulling werd toevertrouwd aan architect Bartel  Jennen van het ontwerpbureau Ardesc.
Architectuur die zich bij het ophouden van de ene functionele bestemming flexibel laat hertalen naar nieuwe functies, wordt als een kwaliteit gezien. Zo liet  dit gebouw met betonskelet en invulwanden uit metselwerk zich als een taart in stukken verdelen. De gesloten muur achteraan, waartegen vroeger het altaar stond, werd opengemaakt. Een grote overdekte patio met gaanderij geeft er toegang tot dertien appartementen. De voorbouw met inkom en sacristie, voorziet nu in een centrale doorsteek naar de patio, geflankeerd door een ruime fietsenberging en individuele bergingen.


De dertien kleine appartementen zijn vooral bestemd voor alleenstaanden. Zo bevatten de twee uiteinden van het gebouw elk twee boven elkaar gelegen eenslaapkamerappartementen.

 

Na

 

Centraal boven de doorsteek bevindt zich een tweeslaapkamerappartement. De acht resterende ‘taartstukken’ zijn studio’s met slaaphoek.
De appartementen staan als een nieuwe constructie opgesteld achter de  bestaande gevel. Daardoor vormt de betonstructuur nergens een koudebrug en kon de spouw ertussen voorzien worden van de nodige isolatie conform de huidige EPB-normen. Het dak is voorzien van zonnecollectoren.


Voor de invulling met appartementen moesten de gesloten baksteenvlakken opengemaakt worden voor voldoende raamopeningen. Deze zijn gevat in strakke hoge metalen kaders en voorzien van balkons. Vanuit architecturaal perspectief verliest het gebouw daardoor een deel van zijn sacraal massieve karakter. Het uitgespaarde kruis in het metselwerk herinnert nog aan haar vroegere bestemming als kerk. Een ‘amen!’ is hier dus op zijn plaats.

 

Voor

 

Kostprijs


Bij aanbesteding bedroeg het bestelbedrag voor de renovatiewerken 1.379.464 euro. Door onvoorziene extra werken aan het dak liep het eindbedrag echter op tot 1.807.450 euro of gemiddeld 139.000 euro per appartement (exclusief studiekosten en btw).

 

Tekst: Wouter Bosmans, deskundige energie en bouwtechniek
Foto's: architectenbureau Ardesc